Tuy nhiên, theo chuyên gia văn hóa, thạc sĩ Việt Nam học Trần Thị Kim Hoa, đây là một sự hiểu lầm về bản chất của nghi lễ.
Thần linh không 'ăn' theo cách của người trần
Quan niệm "quả xanh không ăn được" xuất phát từ góc nhìn của người sống áp đặt lên thế giới tâm linh. "Nếu thần linh hay tổ tiên thực sự hiện về 'ăn' vật chất như người phàm thì chắc chắn con cháu sẽ hoảng sợ chứ không dám thờ cúng nữa", bà Kim Hoa nói.
Thực tế, người đã khuất thụ hưởng lễ vật qua "hương, hoa, sắc, khí" và quan trọng nhất là tấm lòng của người dâng. Lễ vật là phương tiện để biểu đạt lòng biết ơn, chứ không phải là thực phẩm để giải quyết cơn đói. Do đó, độ chín của quả không phải là yếu tố quyết định sự chứng giám của bề trên.
Một mâm hoa quả dâng bàn thờ. Ảnh: Cao Thanh Thủy
Quả xanh hay chín đều là kết tinh của đất trời
Trong nền văn minh nông nghiệp lúa nước, thờ cúng là hành động báo đáp trời đất và tổ tiên. Những gì con người dâng lên là thành quả lao động, là sản vật tự nhiên. Dù quả xanh hay quả chín, đó đều là sự kết tinh của thời gian, công sức và khí tụ của đất trời. Một quả xanh ngắt hái từ vườn nhà dâng lên với lòng thành kính vẫn giá trị hơn mâm quả chín mọng đắt tiền nhưng được bày biện một cách hời hợt, vô tâm. Chuyên gia khẳng định trong thờ cúng, không có quy định cứng nhắc cấm dâng quả xanh. Thậm chí trong mâm ngũ quả ngày Tết truyền thống, nải chuối xanh là vật phẩm quan trọng nhất để nâng đỡ các loại quả khác, tượng trưng cho sự bao bọc và hành Mộc, dù nó chưa thể ăn được ngay.
Việc chọn quả xanh để bày bàn thờ còn dựa vào một số nguyên tắc khác. Dưới góc nhìn khoa học, khí ethylene tỏa ra từ quả chín (như táo, chuối chín) và hương khói làm các quả khác chín nhanh và nhanh hỏng hơn trong không gian hẹp, ấm cúng của phòng thờ. Do đó chọn quả xanh là giải pháp để giữ mâm lễ đẹp lâu.
Ý nghĩa màu sắc: Màu xanh (Hành Mộc/Xuân), Màu Đỏ/Vàng (Hành Hỏa/Thổ - Hè/Thu). Việc kết hợp xanh - chín tạo nên sự cân bằng Ngũ hành trên bàn thờ, tốt cho phong thủy hơn là chỉ toàn quả chín (màu nóng).
Lưu ý khi chọn quả
Dù quả xanh hay chín đều có thể dâng cúng, nhưng gia chủ cần lưu ý sự phù hợp.
- Tránh quả quá chín: Quả chín nẫu, mềm dễ thu hút côn trùng, nhanh hỏng, gây mất vệ sinh và sự trang nghiêm cho ban thờ.
- Ưu tiên sự tươi mới: Quả xanh nhưng già quả, căng mọng, có thể tiếp tục chín trên ban thờ là lựa chọn tốt nhất, vì nó thể hiện sự tiếp nối và dòng chảy của thời gian. "Ít hay nhiều, xanh hay chín không quan trọng bằng thái độ hành lễ. Một quả dâng lên đúng lúc, đúng tâm, đặt ngay ngắn trên ban thờ vẫn là đúng lễ", chuyên gia nói.
